Leert je belachelijk goed zakelijk bloggen

Hoe leren schrijvers schrijven?

hoe leren schrijvers schrijvenIk vraag me af of iemand ooit heeft uitgezocht hoe goede schrijvers leren schrijven. Echt uitgezocht.

Je hebt weinig aan de geromantiseerde memoires van een schrijversheld als Stephen King (On Writing) of aan de essays van Murakami (What I Talk About When I Talk About Running).

Feiten hebben we nodig

Zoals de schrijvers van The Bestseller Code die probeerden te verzamelen, op zoek naar  kenmerken die vooráf kunnen voorspellen welk boek op de bestsellerlijst komt. Of desnoods eigen observaties, zoals van de Britse journalist Andy Martin, die naast thrillerschrijver Lee Child ging zitten, om met eigen ogen te kunnen waarnemen hoe Child een boek schrijft. (Reacher Said Nothing: Lee Child and the Making of Make Me).

Hoe leren schrijvers schrijven?

M. vertelde vorige week over Peak: Secrets from the New Science of Expertise, van de Zweedse psycholoog Anders Ericsson en Robert Pool (2016). Ze was zo enthousiast dat ik het dezelfde avond nog op mijn Kindle zette.

hoe leer je het best?
Peak, Ericsson en Pool (2016)

Weliswaar las ik jaren geleden al The Talent Code (Daniel Coyle, 2009), en weet ook ik sindsdien dat talent een schadelijke mythe is. Maar eigenlijk heeft de Amerikaanse journalist Coyle het allemaal van Ericsson.

Deliberate practice

Ericsson (overleden in 2020) publiceerde sinds 1982 over hoe wij vaardigheden leren. Hij bestudeerde toppers in de muziek, in de sport en de wetenschap en op allerlei andere gebieden, in de hoop hun leermethode te achterhalen. Hij liet proefpersonen vaardigheden aanleren als het reproduceren van zo lang mogelijke reeksen getallen: ze kwamen tot 82. Niet omdat die vaardigheid enig nut had (geef toe), maar om het leerproces te volgen.

Hij noemde dat leerproces uiteindelijk deliberate practice. En iedereen, echt iedereen die beroemd is omdat hij iets goed kan heeft dat proces doorlopen. Mozart, Picasso, Daphne Jongejans en Brigitte Kaandorp.

Ik vat zijn uitgangspunten even samen:

Talent bestaat niet

  • Iedereen die op de juiste manier en lang genoeg oefent, gaat vooruit
  • Toppresteerders (musici, dansers, topsporters, schakers, schilders) oefenen doorgaans minstens 10 jaar
  • De gangbare manier van leren is: je weet ongeveer wat je wil leren (zeg: Indisch koken), je zoekt een cursus of een Indisch kookboek, en je oefent tot je nasi goreng, rendang, roedjak manis en sambal goreng telor kunt maken. Je bent tevreden
  • Deliberate practice is anders. Je stelt exact omschreven doelen (zeg: ik wil 500 Indische gerechten uit mijn hoofd kunnen maken). Je zoekt een mentor die wat je wil leren voor je opknipt in kleine brokken. Je besteedt veel tijd aan oefenen, in je eentje. Je mentor geeft je voortdurend feedback, en laat je herhalen wat niet lukt. Jij oefent met grote inzet en focus. Het is niet echt leuk: het is hard werken. Je komt obstakels tegen en je werkt net buiten je comfort zone
  • Tijdens het jarenlange oefenen automatiseer je steeds meer. Die vergaarde vaardigheden sla je op als patronen: Ericsson noemt ze mentale representaties. Je kunt het ook specialisatie noemen. Die patronen worden steeds beter en verfijnder. Voor een zwemmer bestaan ze uit de optimale bewegingen om snel vooruit te komen, voor iemand die grote reeksen getallen uit zijn hoofd leert zijn het visualisatietechnieken en ordeningssystemen
  • Als je de vaardigheden hebt geïnternaliseerd, kun je jezelf monitoren. Maar je moet blijven oefenen, anders ga je weer achteruit
  • Deliberate practice werkt voor maar één vaardigheid per keer
  • Het maakt niet uit hoe intelligent je bent of hoeveel aanleg je lijkt te hebben, in het begin: het enige dat verschil maakt is hoe lang en hoe effectief je oefent

Wie het meeste oefent, komt het verst

Mozart kreeg als kleuter al les van zijn vader, zelf musicus en componist. De schaakzusjes Polgar uit Hongarije zijn door hun ouders van jongsafaan getraind. Vroeg beginnen heeft voordelen voor sommige vaardigheden, al was het alleen maar omdat je dan al jong veel uren hebt gemaakt. Maar vroeg beginnen hoeft lang niet voor alles. Als je het niet gelooft, moet je Peak zelf even lezen.

Maar nu over schrijven. Hoe leren schrijvers schrijven?

Creatief schrijven leer je immers niet op school. De meeste topschrijvers hebben zichzelf getraind, met een leven lang veel lezen en schrijven. Niet optimaal, volgens Ericsson. Geluksvogels hebben een mentor, of goede schrijfdocenten in een cursus of een beroepsopleiding. Of ze kiezen een vak als de journalistiek, waar ze leren van collega’s die hun werk redigeren.

Maar anders dan bij vioolspelen of ballet zijn er voor schrijven geen standaard curricula die iedereen die professioneel wil gaan schrijven, doorloopt. Er zijn geen succesmethodes, voor zover ik weet, en er zijn geen opleidingen voor schrijfdocenten. Waarom eigenlijk niet? Waarom nemen we genoegen met eindeloos veel schrijfdocenten die elk hun eigen wiel uitvinden? Dat moet toch efficiënter kunnen.

Wat zijn de mentale representaties die goede schrijvers aanleren?

Ericsson stelde bij elke vaardigheid die hij onder de loep nam, vast wat beoefenaars die een hoog niveau wilden bereiken, moesten leren. Hij bestudeerde daarom vakken met een lange geschiedenis en een uitgekristalliseerd curriculum, zoals muziek. Maar mensen leren ook allerlei vaardigheden zónder een curriculum. We leren eten, lopen en praten door te kopiëren. Die ingewikkelde vaardigheden automatiseren we óók.

Als we dus aan de andere kant beginnen, kunnen we ons afvragen wat de vaardigheden zijn die goede schrijvers hebben geïnternaliseerd. Welke patronen hebben zij in hun hoofd, die ze in staat stellen om sneller en beter te schrijven dan anderen?

Ik vermoed dat schrijfstijl niet anders is dan het resultaat van je opgeslagen patronen. Zonder je er misschien ooit bewust van te zijn leer je jezelf zinswendingen, technieken en argumentatiewijzen aan die werken, en die je daarom de rest van je leven herhaalt. In The Bestseller Code staat een verslag van een zoektocht naar de identiteit van een anonieme schrijver: nu we computers hebben, blijkt elke tekst te koppelen aan de auteur. Zo kenmerkend zijn de patronen van schrijvers.

Kunnen anderen zulke patronen sneller aanleren dan met trial and error, of hopen dat je toevallig ergens een slimme docent tegenkomt?

Kortom: ik vraag me af waarom we niet meer weten over hoe je goed leert schrijven

Er is veel kennis, maar hij is niet gebundeld.

En toch is schrijven gewoon een ambacht. Ik denk dat iedereen het kan leren, als hij genoeg uren maakt.

Nu nog een optimale methode. Als die toevallig toch al bestaat (misschien op Amerikaanse, universitaire schrijfprogramma’s?) hou ik me aanbevolen.

tips voor beter bloggen

Over Kitty Kilian

Kitty Kilian

Schreef voor NRC Handelsblad, gaf les aan vakopleidingen Journalistiek. De Blogacademie sinds 2011. Delicate as a hand grenade.

Boek:
Stijl. Waarom lezers lezen (en waarom niet)

Cursussen:
Blogbasics (beginners)
Blogpro (gevorderden)
Karakter & Dialoog (fictie)
Little Black Dress (huisstijl maken)

41 comments

  • Er zijn meerdere definities van talent en dat maakt het verwarrend. Ik geloof ook dat je ergens beter in wordt als je consequent oefent. En ik griezel bij het woord talentmanagement. Alsof je talenten van anderen kunt managen. In mijn praktijk werk ik met de talenten zoals Luk Dewulf ze beschrijft in zijn boeken ‘Ik kies voor mijn talent’ en ‘Stop burn-out’. En vanuit zijn gedachtegoed wil ik je toch meegeven dat jij vast en zeker beschikt over het talent woordkunstenaar. :)

      • Zoals je de gangbare betekenis beschrijft ben ik dat met je eens. Als ik een ambacht wil leren, spreekt een meester-gezel traject me het meest aan. Zoiets als de Blogpro dus.

        • Sorry dat ik je alwéér tegenspreek (soms word ik zo moe van mezelf) maar bij een meester-gezel systeem zie ik dan toch meer het gildensysteem voor me: geen school, geen les, maar leren in de praktijk, onder supervisie. Blogpro is een systeem, met feedback.

  • “Zonder je er misschien ooit bewust van te zijn leer je jezelf zinswendingen, technieken en argumentatiewijzen aan die werken, en die je daarom de rest van je leven herhaalt.”

    Het helpt het dan als je een strenge doch wijze schrijfdocent hebt die je wijst op die patronen waarvan je zelf denkt dat ze werken, maar die voor je lezer toch niet zo goed werken. En die dan uitlegt waarom.

    • Mentoren werken. Je kunt vaardigheden leren van een leermeester. Maar wat ik me afvraag is waarom er geen langdurig geteste en uitgekristalliseerde methoden bestaan. Zials voor zwemmers en pianisten. Waarom we allemaal amateuristisch ons eigen lesprogramma verzinnen. Echt vreemd.

  • Ik kijk uit naar jouw boek Kitty! Ken je het boek ‘On Writing Well’ van William Zinsser? Dat is mijn favoriet. Hij gaf een populaire schrijfcursus op Yale.

  • Goed boek he? Wat jij nu hebt met schrijven vraag ik met tegenwoordig bij alles af … wat de beste methode is. Gelukkig is mijn tennis leraar vrij geduldig ;)

    En trouwens, heb je dat boek van Steven Pressfield over schrijven ook gelezen? Aanrader! Nobody wants to read your shit, heet het.

  • Ha Kitty,

    Ik zie je mails altijd met een kleine euforie tegemoet.
    Het idee dat jij dat boek gaat schrijven, doet mijn mondhoeken krullen.
    Bij deze zet ik vast een bestelling uit!

    Fijn weekend,

    Alle goeds, Janneke

  • Mooi.
    Ergens lees ik hierin dat je gaat beginnen als schrijfdocent van boekenschrijvers. Ik wil op de wachtlijst en toelatingsexamen doen voor deze opleiding.
    Je kunt m direct gaan verkopen, de inhoud van de opleiding hoeft nog niet af te zijn, dat zeggen alle businesscoaches.
    Tof. Blij mee ;-)

    Evelien

    • Nee, joh. Ik ga niks nieuws doen. Ik ben gewoon verbaasd. Al die taalbeheersers, al die makers van methodes voor middelbare scholen en beroepsopleidingen… waarom doen ze geen onderzoek? Waarom zijn er kastenvol schrijfboeken maar nergens een best practice?

      • Ik zie wel veel terugkomende technieken die vaak terugkomen bij schrijf trainers (die lijken te werken omdat er een psychologische werking bij de lezer onder zit)
        – specifiek schrijven (plaatjes zien, emotie, geloofwaardiger)
        – belangrijkste punt eerst (aandacht, onthouden?)
        – enzo

        Maar of ze onderzocht en bewezen zijn. Is dat je vraag?

  • Waar ik nieuwsgierig naar word, is waarom je opzoek bent naar één methode die alles dekt. Waarom is het belangrijk dat die er is? Zegt het wat over de kwaliteit van de boeken? De schrijvers?

    Kunstenaars gaan ook hun eigen weg, pianisten worden hier of in Azië anders opgeleid. Lucas en Arthur Jussen hebben een andere route gevolgd dan Lang Lang. En dat geldt voor meer beroepen.

    Of zie je het als de basis, zoals een koksopleiding en de edelsmeedopleiding in Schoonhoven (opleidingen die vast andere nuances hebben in Japan of Brazilië). Een basis, waarna je alsnog je eigen vorm en werkwijze ontwikkeld?

    • Nee, musici, dansers, sporters krijgen allemaal eenzelfde soort opleiding. Ik heb het over mensen die er echt goed in worden – degenen die Ericsson bestudeerde. Eerst leer je het vak heel goed – en wellicht kun je er daarna nog een schepje bovenop doen. Maar er is overeenstemming over de beste onderwijsmethode. Bij schrijven is dat niet zo.

  • Ik vind iets een talent noemen afdoen aan iemand zijn vaardigheid en kunnen. Niemand wordt geboren met een pen, potlood of kwast in zijn hand. Uiteindelijk hebben we allemaal eerst heel veel moeten oefenen.

  • Ik denk ook dat het gaat om het aanleren van patronen. Sommigen mensen doen dat door veel te lezen en vaak hebben ze denk ik niet eens door dat ze patronen en technieken aan het leren zijn. Anderen hebben een docent nodig die zegt dit is het patroon en zo werkt het en zo werkt het niet.

    Ik vraag me ook af of er overeenstemming is over wat goed schrijven is. Ik denk dat er bij klassiek ballet and klassieke muziek een duidelijker idee is van wat je nou eigenlijk moet leren en wanneer je goed bent–aan welke standaard je moet voldoen.

    • We herkennen een goed geschreven tekst direct. En hij voldoet aan eisen waarover we het ook snel eens worden. Een systeem maken van hoe je mensen efficiënt leert om zo’n prettig leesbare tekst te schrijven moet kunnen. Het is kennelijk nooit geprobeerd door taalbeheersers.

  • Ik geloof zelf in spelend leren. En in herhalen (myeline, ‘Talent Code’ :). Ik zie daarom gamification voor me: digitaal, spelenderwijs schrijftechnieken oefenen. Dat kan niet voor elk onderdeel van het schrijven, maar vast wel voor bijvoorbeeld ‘actief leren schrijven’, zinsbouw, ritme. Ik denk dat schrijvers die ‘vanaf de andere kant beginnen’ (zoals jij in je blog beschrijft) op die manier vast grote sprongen kunnen maken. Je krijgt dan direct feedback op wat je doet in plaats van dat je eerst een boek leest en het daarna allemaal ineens moet toepassen. Heb jij wel eens zoiets overwogen Kitty? Ik ben benieuwd.

    • Dat is een heel goed idee. Waarom niet. Iedereen die beter wil leren schrijven kan het dan gewoon, thuis, vast oefenen. In elk geval de basis. Zulke programma’s zijn er al voor scholieren, om je Franse woordjes te oefenen enzo. Dat lijkt me nou echt een mooie taak voor taalbeheersers. Eerst heb je standaarden nodig – die zijn er vast al. Mogelijk zijn zulke programma’s er ook al voor grotere taalgebieden.

      Met ai moet dat kunnen…

      • Precies! En zoiets kunnen trainers ook wel samen maken lijkt me, als de taalbeheersers in ouderwetse methodes blijven denken. En idd met AI. Bij chatbots kan ook al zoveel. Dank voor de voorbeelden, yes!

      • Klinkende Taal heeft trouwens een tool waarin je in je tekst direct kunt zien waar het ‘mis’ gaat wat betreft begrijpelijk schrijven: http://www.klinkendetaal.nl En grammarly.com is een interessante en meer uitgebreide variant, maar dan voor Engelse taal.
        Ik noem ze absoluut niet om te promoten. Maar ik vind het zelf interessant om te zien dat een aantal organisaties blijkbaar in staat waren om iets te standaardiseren in een programma. En hoe ze dat dan doen.

        • Aha. Ja, logisch. Het is er dus al. Ik heb een blog ingevoerd: niveau B1 volgens Heldere tekst. Klopt vast wel. Je moet het zo te zien voor het hele bedrijf aanschaffen. Hier staat een filmpje van hoe het werkt: https://www.youtube.com/watch?v=jSnqTOdABek&feature=emb_logo

          Ja. Niet erg feestelijk, maar zo corrigeer je wel in de praktijk je teksten. Overigens zie je meteen het manco: hij kan alleen constructies aanwijzen. Humor rekent hij niet. Of originaliteit. Of werkelijke begrijpelijkheid – het blijft een vervelend tekstje, dat tekstje van die bank.

          Slim zijn ze, met al die apps, bij Loo van Eck. Helemaal gericht op de zakelijke markt.

          • Tja, die manco’s. Daar houdt het misschien wel op. Een tekst kan er ook gortdroog van worden, ontdaan van alle lekkere of herkenbare termen.

            Wat grappig trouwens, Hugo Claus :) Ik voerde net een tekst in van mijn vriend, die vernoemd is naar Remco Campert. Komt er ‘Remco Campert’ uit, ha ha.

      • Ik heb 3 teksten in gevoerd in Stylene; alle drie mijn teksten zijn iets meer mannelijk dan vrouwelijk. Schrijvers die het dichtbij komen: Jeroen Brouwers en Dimitri Verhulst. En dan de stijl: Welgeving. Wat in de wereld is welgeving?

      • Maar doet Ericsson de omstandigheden dan niet tekort? In het geval van schrijven: als je uit een gezin komt waarin (één van de) ouders schrijver of journalist is, of je ouders vinden dat je moet lezen en je daartoe motiveren. Ik hoorde journalist van het jaar 2020 Geertjan Lassche bij Kunststof vertellen dat hij verplicht kranten moest lezen thuis. Zelfs als hij er geen zin in had.

        • Nee, ik denk dat je dat heel snel alsnog kunt leren, op latere leeftijd. Hoe dan ook: als we geen methode hebben die we kunnen testen, kunnen we daar niks over zeggen. Eerst meten. Veel schrijvers roepen dat je het gewoon moet hebben, en als je het niet hebt, krijg je het nooit., Ja, duh. Bewijs het maar.

Leert je belachelijk goed zakelijk bloggen