Leert je belachelijk goed zakelijk bloggen

Denkfouten

denkfoutenM. wil een elektrische auto. Haar man heeft er al één.
‘Nee, toch?’, zeg ik. ‘Jij kunt alles op de fiets.’
‘Maar de schuur ligt vol zonnepanelen. Dus we rijden tóch klimaatneutraal.’

Ziedaar het rebound effect:

Efficiënter produceren leidt tot méér verbruik. Een voorbeeld: ledlampjes gebruiken nauwelijks energie, dus we laten alle lichten voortaan aan. Of: in halvanaise zitten nauwelijk calorieën, dus we kwakken een extra lepel op de veldsla.

(In het geval van M.: de zonne-energie is weliswaar gratis en klimaatneutraal, maar de productie, het vervoer en straks het afvoeren van de zonnepanelen en de auto zijn dat niet).

Het rebound effect is het gevolg van een denkfout

Een cognitive bias: een systematische denkfout die leidt tot irrationeel gedrag. Soms maak je zo’n denkfout bewust, soms onbewust. Soms maak je hem per ongeluk, soms gebruik je hem om te manipuleren.

Als je iets wil kopen dat je zelf eigenlijk onverantwoord duur vindt, verzin je een koopexcuus: maar met een electrische auto kan ik eindelijk ook eens bij jóú op bezoek komen.

Als verkoper van online cursussen zet je een dure cursus naast een goedkope, zodat de goedkope minder duur lijkt. Je maakt gebruik van standaard interpretatiefouten.

We denken de vreemdste dingen:

  • We denken dat elektronisch geld minder waard is dan echt geld (cashless effect)
  • We denken dat anderen veel meer op óns letten dan wij op hen (het spotlight effect)
  • We denken zelfs dat we onze successen aan onszelf te danken hebben, terwijl onze mislukkingen de schuld zijn van anderen (self-serving bias)

Een gigantische denkfout is het valse klassebewustzijn

Je stemt op een partij, in de valse veronderstelling dat die partij jouw belangen behartigt. Zoals een vrachtwagenchauffeur die gelooft dat de VVD het goed met truckers voorheeft. Of zoals een Republikeinse huisvrouw, die gelooft dat Donald Trump zich werkelijk om haar zorgverzekering bekommert. (Gek genoeg hoor je andersom zelden van een miljardair die SP stemt).

Zodra we het valse klassebewustzijn hebben uitgeschakeld, is de wereld gered. Want dan stemt iedereen op de leiders die het werkelijk goed met hem voorhebben.

Je kunt wel zeggen dat we onszelf de das om denken

We snappen eigenlijk haast niks van niks, en dus nemen we voortdurend verkeerde beslissingen.

Je denkt: leren schoenen zijn beter voor het milieu dan schoenen van kunststof. Tot iemand je voorrekent dat een paar leren schoenen naar schatting 15 kilo CO2 kost, en een paar Crocs slechts een tiende daarvan: 1,5 kilo. (Als je een halve liter benzine verbrandt, stoot je ongeveer 1 kilo CO2 uit).

Je denkt: oei, onze digitale economie, wereldwijd, kost elk jaar zo’n 1,4 miljard ton CO2. (Waarvan een derde opgaat aan mobieltjes en andere schermen, een derde aan televisie en een derde aan datacentra, netwerken en cryptomunten.)

Maar wie denkt er ooit aan oorlogen? Terwijl die jaarlijks voor een geschatte uitstoot van maar liefst twee keer zo véél zorgen: 3,3 miljard ton.

how bad ara bananas: onze denkfouten en co2
Mike Berners-Lee en onze CO2-denkfouten

Maar goed, die elektrische auto

Onze grootste denkfout is dat we blijven denken: nú kan het nog wel. Voor míj nog wel. Vandáág nog wel.

Een vliegvakantie? Ik mag óók weleens genieten.
Een nieuwe keuken? De buren doen het ook.

Wij denken dat in het klein, overheden denken het in het groot.

Nog éven een raket lanceren.
Nog éven een miljoen huizen bouwen.
Nog é

Zie ook: Print de drogredenen-poster: maak nooit meer argumentatiefouten.

denkfouten
16 drogredenen

tips voor beter bloggen

(Zet je VPN uit als de knop niet werkt).

Over Kitty Kilian

Kitty Kilian

Schreef voor NRC Handelsblad, gaf les aan vakopleidingen Journalistiek. De Blogacademie sinds 2011. Delicate as a hand grenade.

Boek: Stijl. 30 tips

Cursussen:
Blogbasics (beginners)
Blogpro (gevorderden)
Karakter & Dialoog (fictie)
Little Black Dress (huisstijl maken)

34 comments

  • Ik sluit bijna al mijn dagen af met drogredeneren. Nee, natuurlijk hoef je niet elke dag onder de douche. Maar als je geen auto hebt en bijna veganistisch bent, dan mag je toch wel éven onder die warme straal staan!

    En toch bewegen we ons, met al ons inconsequente gedrag, wel naar een duurzamere wereld. Nou ja, dat blijf ik hopen ;-)

  • Hilarisch, die poster. Ik zal eens turven welke ik het meeste gebruik.
    En misschien kunnen we toch nog wel weer OMdenken, in plaats van ons de das om denken…

  • Toch even een vraagje.
    Haast niks snappen van niks… uhm…
    Omdraaien dan maar..
    Van niks haast niks snappen.

    Van niets haast niets snappen, snap ik dan bijna alles redelijk goed?

  • De ergste is: jij hebt een beperking, dus je kunt niets en zal nooit iets bereiken.

    Dit zijn uitspraken van mensen die geleerd hebben. En keer op keer bewijst de praktijk anders.

    Kun je alles weten, onderzoeken, goed doen? Nee maar jouw stukje gezond verstand gebruiken dat moet toch kunnen. Niet?

  • Ik betrap mezelf weleens op deze:

    “Ja maar R. en K. eten pas écht veel vlees.”
    “Ja maar ik pak de auto niet zo vaak als Ans.”
    “Ja maar eerst moet de overheid [vul groene kwestie in].”

    Het ‘pointing finger effect’, denk ik. Guilty as charged. 🙈

    • Ja, haha, de buren zijn erger dan ik. Dat leren we al op de kleuterschool, dat effect.

      Je kunt dat ook juist gebruiken om het goede voorbeeld te geven, zeker als je een plek met gewicht bezet.

      Stel: je bent Boris Johnson en in een lockdown hou je je altijd en overal extreem goed aan je eigen maatregelen.

      Stel: je bent premier van NL en je zet een mondkapje op bij de covid-persconferentie.

      Ik noem maar wat.

    • Ja, zo verbeeld ik me dat het zal gaan. Onverwacht snel.

      Ik hoop bij god dat ik een overdramatische zwartkijker zal blijken te zijn.

  • Onherkenbaar. Ik heb/wil niet eens een auto. Rij ook liever niet met iemand mee. Ik wandel, pak de fiets of desnoods het OV. Met veel ervaring in het buitenland weet ik dat dichtbij net zo mooi, leuk en/of interessant kan zijn als ver weg. Heb doorgaans maar 1 LEDlamps van 1,4 Watt branden. Kan ik alles prima mee zien.

    Zelf denk ik dat de reclameterreur op radio, TV, Internet, krant, langs de weg, door de brievenbus misbruik maakt van onze zwakheden. Zelf zie ik de meeste reclame niet. Dwz niets op TV en niets op het internet. Langs de weg werkt bij mij zelfs contra. Zielige bedrijven die dat nodig achten. Mogelijk een reden dat ik met weinig tevreden ben en tevredenheid nog altijd belangrijker vind dan gekocht ‘geluk’.

  • Het voordeel van innovatie wordt vaak op een gegeven moment een nadeel. Neem de auto. Eerst een lekker snel vervoersmiddel. Totdat iedereen er eentje koopt en er files door ontstaan.

    Zo ook met computers die sneller worden. We gooien er zwaardere programma’s tegenaan en per saldo worden die computers helemaal niet sneller. En moeten we nog altijd te wachten tot het renderen klaar is.

    En sommige dingen blijven even lastig. Gitaarspelen bijvoorbeeld. Dat gaan we ook niet eenvoudiger maken door het instrument te “verbeteren.” Gelukkig maar.

    • Ja, je beschrijft het rebound effect. Er zijn verschillende namen en definities voor min of meer hetzelfde fenomeen (de Jevons paradox) – het komt er op neer dat de winst verloren gaat door meer gebruik.

      Kort en goed: wij mensen doen wat kan. We zijn rupsjes Nooitgenoeg. En we ontzeggen onszelf niks, als het niet hoeft (op een doodenkele uitzondering na).

        • Hm… dat is me een beetje te ongedifferentieerd. Sommige dingen hebben geen enkele positieve waarde – concentratiekampen bijvoorbeeld. Of de gevolgen van de klimaatverandering. Of ernstige ziektes. En we maken ook onomkeerbare fouten, als mensheid.

          • Van fouten kun je leren. Zo is een concentratiekamp een goed voorbeeld voor wat we nooit meer willen. Zoiets moest klaarblijkelijk eerst gebeuren voordat de mensheid wakker werd.

            Werkt natuurlijk vaak zo: het moet eerst flink uit de klauwen lopen. En vaak ook een keer of 3, voordat we denken “hey shit, daar moeten we toch eens naar gaan kijken?”

            Om je eigen fouten lachen is nog het beste. Hopelijk leer je er iets van. En wellicht een ander ook.

            Zie je vaak met uitvindingen ook. De mislukkingen worden successen. Of waar het niet voor bedoeld is gaat het voor gebruikt worden. Zoals het toetsenbord waar ik dit nu op tik. Ooit verzonnen als tooltje voor blinden. De telefoon? Uitgevonden voor slechthorenden.

            Het leven is heerlijk rommelig.

            • Ja, het is een zooitje. Dat ben ik met je eens.
              Maar ik ben het er niet mee eens dat we iets leren, dat er een soort opgaande lijn van beschaving is.
              Er is nog altijd slavernij. De heropvoedingskampen voor de Oeigoeren zijn ook niet mis en op een bepaalde manier is heel Noord-Korea een concentratiekamp. We leren niks bij wat dat betreft, omdat we hardvochtige beesten zijn.

              • Wat de reden van ellende is, valt lastig te zeggen. De dood is verschrikkelijk en tegelijkertijd noodzakelijk. Goed en slecht ineen. Wij mensen denken alles te kunnen begrijpen en dat lukt niet.

                Maar we zijn ook tot de mooiste dingen in staat. Van mensen tot mens, of verdragen voor de mensheid die we opstellen. De kunsten en zo verder. Teken van liefde.

                En als we kijken naar hoe dieren elkaar vermoorden en opeten, hoe de natuur ellende veroorzaakt via aardverschuivingen en vulkaanuitbarstingen, wat is het verhaal dat we eruit trekken? Dat dieren niet deugen, dat de natuur niet deugt?

                Ellende hoort gewoon bij het leven. En ook dat wij mensen ons geroepen voelen er iets aan te doen. Ook al roept men “heeft geen nut” ben ik blij dat velen zich daar niet door laten afleiden.

  • Ik vind het moeilijk. Ik voel me gauw schuldig, zelfs als ik één keer per jaar één kledingstuk koop. (Wat ik al jaren doen, soms geen, soms twee.)

    En als ik niet wil vliegen, kan ik familie en vrienden niet gaan bezoeken. Ik heb twee jaar niet gevlogen. Moet ik dan gaan wachten tot ik fit genoeg ben om met de trein te gaan?

    Voor sommige mensen is het makkelijk om ervoor te kiezen geen auto te hebben en niet te vliegen. Voor anderen is het lastiger.

    • Ik weet het ook niet, Henneke. Ik ben zelf ook niet bereid of in staat om alle luxe op te geven. Het is ook niet zo dat ik iedereen de maat wil nemen – ik heb zelf een boel boter op mijn hoofd. Ik wil alleen maar zeggen dat we onszelf allemáál vrijpleiten. En dat het die denkfout-uit-egoïsme is die ons allemáál de das om doet.

  • Leuk!
    Leuk?
    Ja, leuk dat je het over drogredenen hebt. Ik heb van de gevaarlijkste drogreden mijn werk gemaakt; “Wat ik doe (kan doen) is te klein om een verschil te maken.”

    Overigens, wat is ‘beroordelen’? Iets dat tussen veroordelen en beoordelen in zit?

Leert je belachelijk goed zakelijk bloggen