Leert je belachelijk goed zakelijk bloggen

Blue verse en the male gaze

Blue verse.
Weet jij wat dat is?

Ik wist het ook niet. Dus ik pakte de bloemlezing van de plank en sloeg hem open. Ik bladerde twee minuten en liep naar meneer Blogacademie, die bij de kassa stond te kletsen. ‘Hier, mijn verjaardagskado. Koop maar.’
‘Blue verse?’, zei hij, ‘wat is dat?’

Cover of the Faber book of Blue verse, 1990
The Faber Book of Blue Verse, 1990

Blue verse is erotische poëzie

Ik had het kunnen weten toen ik de ex libris zag. De onleesbaar gemaakte naam eronder is van een man.

Ex libris in mijn exemplaar van Blue Verse. (Van een man).

Uiteraard. Want hallo, welke vrouw gaat zó aan haar schrijftafel zitten? Die houding levert enkel ongemak op. Een vrouw zou dat direct zien, en zou een andere ex libris kiezen.

Het gedicht dat ik in de boekhandel las, en waar ik om moest grinniken, was dit:

Thomson, poem: On the low status of masturbation
Charles Thomson, een Britse punkdichter en schilder.
Injurious = schadelijk
Spurious = overbodig
Fit to spout = geschikt om over op te scheppen
VD = SOA
Clout = gewicht

Het is geestig en het draait de boel om: het neemt de lage status van de besproken activiteit als uitgangspunt (ik druk me keurig uit, want ik wil geen verkeerde SEO veroorzaken).

Dus op de ochtend van mijn verjaardag neem ik het boek door

Ik heb hoge verwachtingen: Faber & Faber is een beroemde Britse uitgeverij, de bloemlezer, John Whitworth, was zelf een gerenommeerd dichter, en dit is een uithoek van light verse die ik nog niet ken.

Maar verdomd. Hoewel het een boek uit 1990 is, In 2006 heruitgegeven door Faber als: Making Love to Marilyn Monroe. is pakweg 90% van de gekozen gedichten geschreven door mannen. En de meeste van die gedichten zijn weer geobsedeerd door mannelijk genot, de mannelijke prestatie en het mannelijk gereedschap. En zo gaat het kennelijk al sinds de oudheid – want er staan behalve veel Engelse ook vertaalde oud-Griekse gedichten in, plus een paar Franse en Italiaanse die zo onsmakelijk zijn dat ik ze oversla.

Whitworth heeft – echt waar – een hele sectie gereserveerd voor bordeelgedichten. (Ik moet toegeven: The Ruined Maid van Thomas Hardy (1840 – 1928) is geestig én kritisch tegelijk.) gedicht van Thomas Hardy  En één voor grappen over religieuzen.

poem mother superior
Van de Britse dichters Fuller & Fenton

En zonder dat ik het wil glijdt mijn innerlijke dialoog af naar een discours over de male gaze. Mocht je die term niet kennen: hier staat een beknopte Wikipedia-samenvatting van 5000 woorden. De theorie is geformuleerd door een mannelijke kunstcriticus, in 1972, en een vrouwelijke filmcritica heeft de term bedacht.

En ja, sindien is de hele Amerikaanse postmoderne politieke correctheidsclub er overheen gegaan, dus nu hebben we ook the gay gaze en the matrixial gaze en de black gaze. Het is een nuttig concept, maar alleen als we het bij het origineel houden.

The male gaze: het mannelijke oogpunt

Het is een onweerlegbare theorie: de westerse literatuur en de beeldende kunst zijn gemaakt vanuit het gezichtspunt van een heterosexuele man (de male gaze) om mannen te behagen (zie bijvoorbeeld de ex libris). Daarom zijn vrouwen op schilderijen en, recenter, in films vaak bloot of halfbloot afgebeeld, maar blijft bij mannen alles bedekt.

schilderij van Manet met geklede heren en ontblote vrouw op picnic
Dejeuner sur l’Herbe, Edouard Manet, 1863

Met als uitzondering de sculpturen uit de Griekse en Romeinse oudheid, omdat het lichaam van jonge mannen in die cultuur geaccepteerd was als lustobject. Voor mannen.

Grieks beeld van jonge man Apoxyomenos
Romeinse kopie van: Apoxyomenos, door Lysippus, 4e eeuw voor Christus

Omdat we allemaal blind zijn voor wat we al kennen, zie je die ongelijke behandeling in de kunst pas goed als je de rollen omdraait (zoals in de verbluffende Netflixfilm Je ne suis pas un homme facilezie ook dit blog).

Ik kwam nogal eens in musea, vroeger

En als feministe uit de Tweede Golf heb ik meneer Blogacademie er tot vervelends toe op gewezen dat veel beroemde schilderijen eigenlijk soft porno waren, in hun tijd.

Hij knikte dan, want ja, onweerlegbaar.

Maar echt kwaad werd ik pas over Het ontstaan van de wereld.

Een voorbeeld: het ontstaan van de wereld

Gustave Courbets iconische schilderij l’Origine de Monde, uit 1866, is wel het toppunt. Hij maakte het voor de Osmaanse ambassadeur in Parijs, die een kunstcollectie had die ‘het vrouwelijk lichaam vierde’, aldus de website van het Musée d’Orsay vandaag. Jazeker: volgens de website vandaag!

l’Origine du monde, Gustave Courbet, 1866. Musée D’Orsay, Parijs

‘Dankzij Courbets grote virtuositeit’, schrijft het museum, ‘en het raffinement van zijn amberen kleurengamma, ontstijgt het de pornografie.’

Ja, doei. Met je geraffineerde kleurengamma

Hoe hypocriet dat standpunt is blijkt pas als je de zaken omkeert. In dit geval: toen de Franse rumoerkunstenares Orlan met een fotomontage een mannelijke kopie knutselde, inclusief de lijst. Ze noemde hem: l’ Origine de la Guerre (het ontstaan van de oorlog).

tegenhanger van lorigine du monde, Courbet
l’Origine de la guerre, Orlan, 1989, 2012

Ja, dat is even slikken, hè?

We kennen zulk expliciet mannelijk naakt alleen uit homo-erotische kunst, maar die hangt óók niet in musea.

Terug naar de gedichten

En wat schrijven de paar vrouwen, die Whitworth koos? Eerlijk is eerlijk: er staan twee fantastische vrouwengedichten in.

Het ene is van Sylvia Kantaris. Het beschrijft een alledaagse gedachte die iedereen kent, maar waarover niemand ooit een gedicht schrijft.

gedicht van Sylvia Kantaris
Sylvia Kantaris, The Decanonization

De voorbeelden van wat je als man allemaal kunt doen om je gedachten te verzetten zijn helaas een cliché, maar verder is het een grappig, eerlijk gedicht.

Nog veel mooier is dat van Zoë Fairbairns (geboren 1948). Omdat het naar het hart gaat van dat hele gedoe over de mannelijke blik, en hoe sommige vrouwen zich daardoor object voelen, terwijl andere vrouwen tegelijkertijd weer spelen met alle symbolen die daarbij horen. (Denk aan de moderne mediafeminist Stella Bergsma:)

stella bergsma: twitterprofiel
Twitterheader van Stella Bergsma, onder meer mediafeminist. Bedient zich van verwarrende symboliek.

Fairbairns praat in haar gedicht the thing you’ll like best tegen een jonge vrouw. Misschien een dochter. Het gaat over wat haar het meest zal bevallen aan met een man naar bed gaan. Wat Fairbairns beschrijft draait niet om sex, maar om het staken van een strijd.

Het staken van de vuilbekkerij:

Lips that would say ughnastyswampcunt
dip tastefully to kiss it.

En het staken van het onbegrip.

Het gaat over de diepgewortelde angst van vrouwen voor het dreigende geweld van mannen en de opluchting dat het bed, in elk geval tijdelijk, een plek is waar het gewoon gaat tussen twee mensen, die elkaar blijken te steunen.

The thing you'll like best gedicht
Th thing you’ll like best van Zoë Fairbairns

PS. Natuurlijk staan er nog meer geestige gedichten in. Zoals Personal Advertisement van Kit Wright, waaruit dit citaat: ‘BLOKE NEEDS POKE/ SEND PICS/BOX 6.’

 

 

 

 

tips voor beter bloggen

Over Kitty Kilian

Kitty Kilian

Schreef voor NRC Handelsblad, gaf les aan vakopleidingen Journalistiek. De Blogacademie sinds 2011. Delicate as a hand grenade.

Boek: Stijl. 30 tips

Cursussen:
Blogbasics (beginners)
Blogpro (gevorderden)
Karakter & Dialoog (fictie)
Little Black Dress (huisstijl maken)

8 comments

  • Ik dook direct in Drummond de Andrade, Neruda en Borges; male gaze is niet alleen aan de westerse literatuur/kunst voorbehouden, hoor.

    Maar ik moest ook denken aan de 34-jarige Barefoot Dutchman (Volkskrant) die in Australië wandelt en met stoere mannen (vaak ex-veteranen e/o mannen met mentale problemen) tijdens het wandelen over gevoelens praat. Hij zegt: But in the end, you can’t be more masculine and Alpha than to be most respectful to her [girlfriend, wife, sister, daughter, mother or granny] and treat her that way.

    Vind ik mooi en sijpelt wel weer door in de literatuur en kunst. Hoop ik.

    • Oh die mannen ogen :(

      Ken je de podcast Naakt op een kleedje? Vrouwen vertellen over hun favoriete werk van een vrouwelijke kunstenaar. Even niet die ongemakkelijke male gaze die overal doorheen siepelt. Aanrader!

      Veel plezier met je 1e stijlwebinar morgen! Ik ben er niet bij…familiedingen te doen.

    • Hm… alsof respect voor de meest nabije vrouwen deel is van overdreven mannelijkheid? Ik vind dat altijd zo’n vreemde tegenstrijdigheid. Niettemin zit die ook in dat gedicht van Fairbairns.

      Klinkt als een interessante serie! Helaas lees ik de Volkskrant niet meer.

      En ja, Latijns Amerika doet zeker mee ;-)

  • Mooi stuk! God is een man en Eva heeft het verprutst. Je zou ook kunnen stellen dat de eerste man die dat heeft opgeschreven het boefje is waar de mensheid nog altijd onder lijdt. Maar dus echt!

    • Misschien wel, ja. Dat soort geschriften gaan ook uit van een mannelijk standpunt. Uiteindelijk is een boel hiervan uiteraard biologisch te verklaren. Maar dat wil niet zeggen dat het deugt, en dat je de uitwassen niet moet bestrijden.

  • Ik kende de term Blue Verse ook niet.

    En er is nog veel werk te doen voor feministen (mannen en vrouwen)!

Leert je belachelijk goed zakelijk bloggen