Leert je belachelijk goed zakelijk bloggen

Schrijfles van Engelands beste dichter – én van Shakespeare: ‘It’s hard to convey just how easy it was to rhyme back then.’

dichtles op niveau van don paterson

Het is een tikkie gênant.
Maar als je mij vraagt: wat is je mooiste herinnering aan New York? Dan zeg ik: Barnes & Noble.
Aan Londen? Waterstones op Piccadilly -Europa’s grootste boekenzaak.

Ik ben net terug uit Engeland. Ik logeerde er bij oude en nieuwe vrienden; we aten Indiaas, Indonesisch en Italiaans; we vatten onze levens samen, we wisselden roddels uit én ik kreeg zomaar enkele seconden lang een zeldzaam geluksgevoel op een wandeling langs het Leeds and Liverpool Canal.

naar Shakespeare luisteren op een wandeling
Het Leeds and Liverpool Canal

Zó zeldzaam dat ik de vorige keer dat het gebeurde nog precies weet: op 8 november 2011 om twee minuten voor drie.

En toch. Als ik moet zeggen welke middag ik het méést tevreden was, dan was het die zondagmiddag op de afdeling biographies van Waterstones. Met 23 boeken op mijn schoot.

Je kent die lijstjes wel

die ze je aanraden te maken, als je een nieuw beroep zoekt:

– Wat deed je graag als kind?
– Wanneer verlies je alle gevoel van tijd?
– Wat zou je doen als je een maand vrij had?

Het antwoord is bij mij altijd: lezen.

Muziek doet me weleens wat

mits ik in de juiste bui ben. Natuur niet: die is alleen een backdrop voor beweging. Een visueel aantrekkelijke omgeving is een basisvoorwaarde. De andere is: nieuwe informatie. Ik wandel altijd met een luisterboek. Hoe iemand urenlang in stilte door een bos kan lopen zonder zich te vervelen is mij een raadsel.

Ook vrienden zijn fijn, maar niet te vaak en niet te lang

Ik hou wel van ze. Heel véél soms. Maar een wekelijkse ontmoeting met dezelfde vriend of vriendin zou me niet lukken. Eigenlijk zou je je vrienden moeten kunnen comprimeren. The best of Erica, voor 2016. Want als er tóch contact moet zijn, dan graag intens.

Het is erg, zei ik tegen iemand in Engeland:

eigenlijk kick ik alleen maar op nieuwe ideeën.

Trots ben ik er niet op. Hoe kan het dat je liever een boek leest dan dat je met mensen praat?

• Boeken hebben precies jouw tempo
• Je kunt je boeken zelf kiezen (geef nóóit een boek kado. Je geeft je vrienden toch ook geen ondergoed? De keuze van wat iemand wel of niet verdragen kan aan taal en inhoud is zó persoonlijk en zó intiem dat het brutaal is om iemand met een boek naar jouw smaak op te zadelen)
• Boeken sluiten aan bij de vragen die jij hebt, zelfs als je ze nog niet onder woorden hebt gebracht

Kortom: ik ging naar Londen voor een boek

Deze winter luisterde ik naar twee biografieën van Shakespeare (1564-1616) en was verbaasd over hoe weinig we van hem weten. Waarom liet hij zijn jonge gezin jarenlang alleen in Stratford om toneel te gaan spelen en schrijven in Londen? Niemand kan het met zekerheid zeggen. Wat las hij, wie waren zijn beste vrienden, wat waren zijn politieke opvattingen? Er zijn geen brieven van hem bewaard. Dat zoveel van zijn toneelstukken nog bekend zijn blijkt te danken aan bijna-toeval.

Van zijn werk ken ik, net als iedereen, alleen de eerste regels van zijn beroemde sonnet nummer 18 uit mijn hoofd: Shall I compare thee to a summer’s day? Thou art more lovely and more temperate.

Als ik tijd had, besloot ik, zou ik Shakespeare eindelijk eens bestuderen

om te ontdekken wat er nou zo geweldig aan hem is. Zelfs al heb je daarvoor een dubbele vertaling nodig – van zestiende-eeuws Engels naar modern Engels naar Nederlands.

Op de biografie-afdeling van Waterstones staan honderden titels over Shakespeare. Eerst maar de sonnetten, dacht ik, want die zijn makkelijker om mee te beginnen dan de toneelstukken.

Schijfles van Shakespeare en Paterson
Don Paterson’s uitleg van Shakespeare’s sonnetten

In de stapel op mijn schoot zat een nieuwe becommentariëring van Don Paterson, Engelands beste dichter. Ik las zijn voorwoord met een brede grijs:

About a year ago, I decided that I’d stop pretending to myself and to my students that I knew these poems better than I did.

Een man naar mijn hart

Zijn open en kritische houding, zonder nodeloos ontzag voor gevestigde reputaties, vol grappen en in dagelijkse taal, is een genot om te lezen. Hij spreekt zich onomwonden uit over de viel-Shakespeare-op-mannen-discussie:

The question ‘was Shakespeare gay?’ is so stupid as to be barely worth answering, but for the record; of course he was. Arguably he was a bisexual, of sorts; though for all the wives, mistresses and children I’m not entirely convinced by his heterosexual side. Mostly, his heart just wasn’t in it; when it was, his expressions of heterosexual love are full of self-disgust.’

(Lees een uitvoerige beargumentering door Paterson hier, in The Guardian.)

Henry Wriothesley, third Earl of Southampton, op een portet uit 1599 - in vrouwenkleding
Henry Wriothesley, het mogelijke onderwerp van de eerste 126 sonnetten, op een portret uit de jaren 1590 – met make up en een oorbel. Shakespeare: ‘A woman’s face with nature’s own hand painted,/ Hast thou, the master mistress of my passion’ (sonnet 20)

(Meer over het schilderij en Wriothesley)

En hij voorziet elk van de 154 sonnetten van krachtig commentaar.

De eerste 17 sonnetten schreef Shakespeare mogelijk in opdracht. Ze zijn alle gericht aan een jongeman, en herhalen 17 keer de oproep om zich voort te planten. In sonnet 6 gebruikt hij de beeldspraak make sweet some vial. Paterson:

…the glass vial is the womb, which the Y[oung]M[an] might fill with his child, his distilled essence. Leaving aside the fact that it now sounds like a sperm bank, this is a lousy metaphor so full of holes I don’t know where to begin.

Van een andere beeldspraak die niet van de grond komt zegt hij:

You can tell he’s struggling

Over de hele cyclus:

…the entire emotional landscape of the sonnets is adolescent [..] Essentially, the Sonnets present us with the thrilling prospect of a hyper-articulate thirty-something writing with the emotional intensity of a man half his age. Usually these kids can’t speak.

En dan zijn technische uitleg van het ambacht

Die is fantastisch. Ik heb nog nooit zulke ingewikkelde subtiliteiten zo helder uitgelegd gezien.

Over valsspelen met je beeldspraak – naar aanleiding van de zin Like to the lark at break of day arising from sullen earth:

…[this] is a sentimental and poor metaphor, because instead of coming up with an interesting ‘objective correlative’ – an image that expresses his feelings, basically – he’s taken an off-the-peg one, and just coloured it with his own emotion. The dark earth isn’t sullen to the lark, in which case it would’ve been admissible: it’s only sullen to WS. That’s cheating.

Over tekstbegrip:

…line-length in poetry universally defaults to something around three seconds long – the length of the human auditory ‘present’, which corresponds to what we can retain in our minds as a living instant

Over regel 4 in sonnet 22:

l.4 Then look I death my days should expiate: then I anticipate death will extinguish my days.

It’s hard to convey just how easy it was to rhyme back then. To simplify, but not that much: all you did was move the word you needed to the end of the line. The consequent mangling of syntax (this is the best bit) served only to enhance the rhetoric; switching the parts of speech out of their conventional sentence-position might make things sound a bit weird – but that ‘weird’ was perceived as a desirable attribute of a heightened poetic diction. […] Talk about cake and eat it. Ah, the days those were! The poets easy had it.

Reading Shakespeare’s sonnets

is een grondige inleiding in Shakespeare en tegelijk een dichtcursus op hoog niveau.

Maar zonder index. Paterson heeft de sonnetten werkenderwijs en improviserend besproken: om al zijn lessen uit te filteren moet je élke regel lezen. Ze staan links en rechts in de tekst. Als je niet oplet lees je er overheen.

Een boek om je tanden in te zetten. Een rijk leerboek.
Geen fluff.

 

 

tips voor beter bloggen

Over Kitty Kilian

Kitty Kilian

Schreef voor NRC Handelsblad, gaf les aan vakopleidingen Journalistiek. De Blogacademie sinds 2011. Delicate as a hand grenade.

Cursussen:
Blogbasics
Blogpro
Koppen maken
Karakter & Dialoog
Little Black Dress

36 comments

  • Ik zong liederen uit de tijd van Shakespeare. Een leraar engels hielp me met de uitspraak. Het engels van toen was kleurrijk, rauwer, expressief en terwijl ik zong en de taal liet klinken, kwam ik in contact met de tijd van toen.

    En verder kan ik er niet toe komen om al dat oude spul te lezen, laat staan te bestuderen. Op school had ik dat al, dat nare gevoel dat Rembrandt en Shakespeare en zeker al die “uitleggers” en “kenners van”, mij weg hielden van wat er zich nu ontwikkelt.

    Kitty en verder begrijp ik hele stukken van je blog niet. Je schrijft zo intelligent en ik ben gewoon te dom om dat te kunnen volgen.

    • Aken! Maar daar is alles Duits! Mijn Duits is nogal roestig. Helaas. In Middelburg zit een ook leuke boekhandel, de selectie is maar klein, maar het café is super en de sfeer is fijn.

      • Nee in die boekhandel niet, een hele verdieping Engels :-). Spreek totaal geen Duits en toch vermaakt daar.
        Ga eens in Middelburg kijkje nemen.

  • Mooi stuk, ik krijg gelijk zin om het boek te kopen! En ik deel je voorliefde voor boekenwinkels.

    Maar nog los van het feit dat ik graag boeken cadeau krijg struikel ik over de volgende aanname:

    “Van zijn werk ken ik, net als iedereen, alleen de eerste regels van zijn beroemde sonnet nummer 18 uit mijn hoofd: Shall I compare thee to a summer’s day? Thou art more lovely and more temperate.”

    Ik ken hoopjes mensen die deze zin niet zullen kennen. En mensen die veel verder komen dan alleen deze ene zin. En dan reken ik de toneelstukken voor het gemak niet mee ?

  • In de boekenkast van mijn ouders staat een groot, dik, oud boek. Van buiten prachtig om te zien, van binnen nog mooier: het complete werk van Shakespeare. In het Engels (natuurlijk), al weet ik niet of dat het oude Engels is waarin Shakespeare zelf schreef, of dat uit de tijd waarin het boek werd uitgegeven. Toen ik op de middelbare school Engelse boeken voor mijn lijst moest lezen koos ik voor Alice in Wonderland, Winnie-the-Pooh en zo veel mogelijk uit dat dikke boek van Shakespeare.

    Hoe de man leefde, met wie hij omging, … interesseert me niet. Een boek, een film over hem? Niks voor mij. Zijn woordgebruik, de manier waarop hij zich uitte, dat is alles!

    Mensen verschillen. Zo zie je: we houden van Shakespeare, maar op verschillende manieren. Ook in wat je schreef over ‘wandelen in de natuur’ kan ik me niet vinden. Voor mij zijn de subtiele geluiden van de natuur heel belangrijk tijdens zo’n wandeling!

    • Jaaa, natuurlijk verschillen we. Als ik wandel met mijn oortjes in kijken sommige mensen me vol afgrijzen aan. Da’s geen natuurliefhebber, zie je ze denken.

      Maar er zijn geen normen voor wat je wel en niet hoort te doen in het bos gelukkig ;-)

      Ik ben verbaasd, dat er zo weinig bekend is van de beroemdste schrijver uit de geschiedenis. Ik ga eens informeren bij bevriende historici wat er met de archieven van Londen aan de hand is, of het normaal is dat er uit de zestiende en vroege zeventiende eeuw zo weinig is terug te vinden. Misschien heeft de brand van Londen er iets mee te maken. Van Nederlandse beroemdheden uit de zeventiende eeuw weten we meestal heel wat meer.

      Wist jij dat de meeste sonnetten aan een man gericht waren? Ik niet. Historisch ook interessant.

    • Ik heb ook hele tijden gehad dat ik weinig las. Of helemaal niet. Als je net een nieuw bedrijf begint, bijvoorbeeld. Al die tijd dat ik journalist was. Toen las ik alleen vakliteratuur. Niet goed, een teken van teveel stress, bij mij in elk geval.

    • Heel kort kan, ietsje langer kan.. ik doe in dit blog inderdaad vanalles dat ik zelf niet altijd goed vind, zoals dingen tussen haakjes zetten. Bedoel je dat?

      De meeste mensen moeten in elk geval korter schrijven ;-)

      • Eigenlijk vind ik het gewoon prettig om een blog te lezen dat niet helemaal op alle 10 grondvesten is gebouwd.
        Ik geniet van die kanaal-lange zinnen in deze blog.
        die je soms even terugleest.

        mijn lesje nu?
        bekwaam zijn in kort is een basis die leuk is om te oefenen en te leren.
        net als een goede kippenbouillon een basis is voor een soep waar je een blog over kunt volschrijven.
        wie dol is op soep leest elke letter.

        Heel tevreden dus.

  • Die woordenboeken doen me denken aan mijn studententijd toen ik weleens klassieke Chinese gedichten probeerde te vertalen met 3 woordenboeken erbij: klassiek Chinees / modern Chinees; modern Chinees / Engels; Engels / Nederlands.

    Toen vond ik dat gepuzzel heerlijk. Nu zou ik er geloof ik geen geduld meer voor hebben.

    • Hoeft ook niet. Maar Paterson geeft alle uitleg meteen onder het gedicht. De lol is zijn analyse, zijn commentaar op de dicht-techniek en hoe hij vaak korte metten maakt met andere Shakespeare-interpretators, zodra ze uit hun nek kletsen.

  • Ik las en dacht aan de brief die Rudolf Steiner in november 1894 schreef aan Rosa Mayreder. Hij schrijft aan haar over de ‘Filosofie van de vrijheid’: ‘ Ik onderwijs niet; ik vertel wat ik innerlijk heb doorleefd’. Jij beschrijft jouw weg, en zo heeft ieder zijn weg en dat is goed! Dat creeërt vrijheid. Dan maakt het niet uit of je met oordopjes in het bos wandelt, of hoepelt in een iets te kleine kamer met oordopjes in. Ik kreeg dat boek dat me vreselijk kwaad maakte van een beste vriend. Dat durven zeggen, verbindt vriendschap en dan ben ik het helemaal eens met ‘want als er toch contact moet zijn, dan graag intens’. Ik wenste dat ik de engelse woorden van Shakespeare kon begrijpen. Dat is dan iets van mij.

Leert je belachelijk goed zakelijk bloggen
Herstel wachtwoord
Geef je e-mail adres. Een nieuw wachtwoord wordt verzonden.